ОСНОВНА  ШКОЛА »ЈОВАН  ЈОВАНОВИЋ ЗМАЈ«  ЂУРЂЕВО

ОСНОВНА ШКОЛА »ЙОВАН ЙОВАНОВИЧ ЗМАЙ« ДЮРДЬОВ

КУЛТУРНО-ПРОСВИТНИ ЖИВОТ ДО 1918. РОКУ

История модерного школства и образованя при Сербох почина 1769. року - од Народно-церковного собору у Карловцох, дзе сообщена одлука царици Мариї Терезиї же старанє о школох у Монархиї з рукох церковних власцох пребера держава и же обра­зованє постава ствар високей державней политики. Идуцих рокох обявени вецей нормативни акти, позиати школски закони, як цо то „Regulae Directive" за Банат 1777. року, „Algemeine Schulordnung" за Воєну гранїцу истого року, „Ratio educationis" и „Школски ус­тав" за угорски провинциял 1776. року. З одредбами тих законох отверани основни школи у шицких сербских населєньох дзе була православна церква. Школи були за дзеци обидвох полох, а у нїх орґанизована настава, односно учело ше читац, писац, основни математични операциї и виронауку, у рамикох хторей ше учело катакиз, молитви и церковне шпиванє. Важело правило же там дзе ест парохия муши ше основац и школа, а школи ше сновало и у филиялох дзе не було пароха, але було досц дзеци школского возросту.

Будоване нових школских будинкох йшло на терху церковних општинох або панствох. У тим периодзе заинтересованосц за школу и образованє була мала. Панства не були окреме заинтересовани за унапредзенє школства, бо им школски дзеци були потребни за роботу на маєткох. Церковни општини мушели витримовац церкву и пароха, а за витримованє школи и учителя або не мали досц средства, або єдноставно не дзбали. Таки обста­вини у народних школох - тривиялних, як их ище наволовали прето же ше у нїх учело читац, писац и раховац - тирвали у Монархиї досц длуго, поставали вше чежши та аж грожела опасносц же ше таки школи цапком загаша. Були нєобходни даяки реформи. На початку XIX вика школски власци Монархиї пробовали запровадзиц одредзени реформи у православних школох. Улога инспектора сербских школох у Бачки була зверена Урошови Несторовичови, совитнїкови Угорскей дворскей комори, барз образованому чловекови. Бон 1813. року зложел план по хторим треба же би ше одвивала настава у народних школох. У валалских тривиялних школох ше тераз, место ученя лем з богослужебних кнїжкох, Псалтира и Часослова, учи виронаука, читане, писане, раховане и епистоґрафия (писане молбох, жалбох, контрактох, тестаментох итд. на народним язику). У школох хтори реформовал Несторович настава и далєй виводзена по учебнїкох хтори видруковани у скорейшим чаше. То були: Мали катакиз, Буквар зоз 1780. року; писане ше учело спрам Орфелиновей кнїжки Славенская и валахийская калиґрафия або Наставлениє к правилному писанню во употреблениє учащихся в малих школах славено-сербския и валахийская юности зоз 1776. року. Раховане ше учело по кнїжки Руководствиє ко аритметики за употреблениє илирическия неунитския в малих училищах учащийся юности з 1777. року. Попри тих кнїжкох у основних школох ше и далей уче­ло и зоз Часослова и Псалтира. Найвекши недостаток тих кнїжкох бул тот же були писани на славяно-сербским язику, а на не народ­ним, цо дзецом очежовало учене. Несторович ше намагал прешириц мрежу тривиялних националних школох у шицких населєньох дзе жили православни. У тей роботи ше стретал з велїма почежкосцами. У народзе оставало розширене думанє же за обрабянє жеми и отримованє ґаздовства досц длугорочне искуство здобуте през ґенерациї и преношене з колена на колено. Прето селянє найволєли зохабяц дзеци дома же би обрабяли жем и робели рижни домашнї роботи. З оглядом на тото же Монархия жадала мац досц образованих и писмених поданїкох, державна администрация укладала шицки усиловносци же би премогла тоту праксу. Прето применьовани и рижни примушованя або додзельовани награди и одликованя гевтим, чийо дзеци порядно ходзели до школи. Почежкосци були и материялно-финансийней природи, поготов кед ше ма у оглядзе же општини мали обезпечовац потребни школски простор и инвентар, витримовац школи и учительох⁵⁰.

Сербска школа до Дюрдьова преселєна зоз Темерину кед ше сербски фамилиї 1800. року приселєли до того валалу. Уж о штири роки зазначене же школски будинок нови, добри, а до школи ходза 40 школяре⁵¹. Перши учитель о хторим маме податки бул диякон Чипровац, хторому 1815. року додзелєни и учитель Станимиров зоз Надалю52. Кед 1816. року Чипровац пошол зоз Дюрдьова, за учителя поставени млади Александар Мушицки зоз истого места. Медзитим, вон нєодлуга одходзи на школованє до Бечу и на його место приходзи Александар Алексиєвич, хторого по жаданю општини заменєл теолоґ Йован Молданович53. Од 1820-1830. рок учительовал Стева Алексич, потим Арсениє Милованович (од 1826.), Максим Живкович (од 1931.), Йован Тешич и Дьордє Андєлич (1840-1847.), Стеван Попович (од 1862.) и Стеван Янкович (од 1866.). Безпостредно пред розпущованьом Батальона Дюрдьов мал двох учительох: Павла Бокшана за хлапцох и Илию Барбуловича за дзивчата. До 1840. року школа мала єдно, а од 1872. два оддзелєня. До 1918. року тота школа, як и найвекше число других школох у Монархиї, ма характер конфесионалней школи, цо значи же була под патронатом Церкви. Од 1879. року до шицких школох у Угорскей ше як обовязни предмет уводзи мадярски язик, та так и у школи у Дюрдьове.

Кед 1872. року принєшена „Уредба за сербски народни школи", источасно уведзена обовязна настава за дзеци од шейсц до 12 рокох и такв. нєдзельна школа, хтора тирвала три роки и то за хлапцох до 15, а за дзивчата до 16 рокох. Вжиме настава тирвала пейц а влєце три годзини до тижня. До тей школи мушели ходзиц шицки школяре хтори сцели закончиц даєдно ремесло або буц тарґовци. У дюрдьовскей школи од 1904. року робела и економска (ґаздовска) школа.

На основи Записнїка зоз 1899. року дознаваме же у тим чаше у дюрдьовскей основней школи учителє були Коста Крчединац, Радослав Николич и Даница Теня, а од 1901. року Даниєла Каракашевич, Коста Крчединац, Даница Пецева и Радослав Николич. Зоз Звиту о уписаних школярох до општинских школох дознаваме же 1910. року уписани 381 школяр, а до нєдзельней 151 школяр. Уж 1911. року уписани 397 дзеци и то: до І класи 101, до II 84, до III 74, до IV 68 и до V-VI класи 70 школяре.

У периодзе од 1800-1917. рок сербска школа у Дюрдьове пременєла даскельо назви: од 1890. року вона Дюрдьовска општинска каждодньова школа (A Sajkasgyorgyei elemi mindennapi iskola); од 1895. року ше вола Дюрдьовска општинска основна школа (А Gyurgyevai elemi kosogi tanodo); од 1917-1919. вона Општинска основна школа Дюрдьов. Од 1908-1920. рок пременєли ше шлїдуюци управителє Сербскей школи: 1908. року Радослав Николич, 1909. Тодор Шовлянски, 1910. знова Радослав Николич аж до 1920.