ОСНОВНА  ШКОЛА »ЈОВАН  ЈОВАНОВИЋ ЗМАЈ«  ЂУРЂЕВО

ОСНОВНА ШКОЛА »ЙОВАН ЙОВАНОВИЧ ЗМАЙ« ДЮРДЬОВ

КУЛТУРНО-ПРОСВИТНИ ЖИВОТ МЕДЗИ ДВОМА ВОЙНАМИ

З твореньом Кральовини Сербох, Горватох и Словенцох 1. децембра 1918. року створени нови дружтвено-политични условия за розвой вкупного културного и просвитного живота у новей держави. Зоз тим створени и нови условия за розвой школох националних меншинох. Руснаци похопели же у нових обставинох муша рушиц по другей драги у витворйованю своїх националних правох и очуваню нлционалного идентитета. Зоз снованьом Руского народного просвитного дружтва и опредзельованьом за бачванско-сримску руску бешеду у културно-просвитним и националним живоце, на дньови шор пришли питаня орґанизованя настави на мацеринским язику у основних школох.

Проблеми на хтори Руснаци наиходзели у ришованю того питаня були вецей-нїсти, и то як знука самей народносци, так и ширше, у одношеню на политику державних орґанох спрам школох националних меншинох. Знука самей народносци проблеми були вязани за нєпостоянє достаточного числа наставного кадра и нєможлївосц школованя учительох. Не було анї досц одвитуюци учебнїки.Ту були и други проблеми. Пред войну, до 1918. року, найвекше число руских учительох ше школовало у Мадярскей або у Горватскей. Така пракса предлужена и после 1918. року. З оглядом же так формовани учительски кадер нє вше найлєпше познал писменосц и културу свойого народу, од каждого учителя особно завишело кельо ше му, у складзе з його свидомосцу и одвичательносцу, уда витвориц квалитетну наставу на мацеринским язику, яки знаня з националней прешлосци, култури и традициї пренєше на школярох.

Од 1918-1941. рок Руснацом ше удало витвориц наставу на мацеринским язику у континуитету лем у Руским Керестуре и Коцуре. У Дюрдьове 1928. року орґанизовани збор на хторим глєдане же би ше з новим школским законом Руснацом ґарантовало наставу на мацеринским язику. Вимаганя збору послани Народней скупштини у Беоґрадзе и Антонови Корошецови, предсидательови тедишнєй югославянскей влади. У вимаганьох поведзене: „Руски народ тей держави после викох под цудзим яр­мом дочекал ошлєбодзенє и зєдинєнє у Кральовини Сербох, Горватох и Словенцох, модлї на своїм нєшкайшим вельким зборе же би ше у новим школским законе обезпечело ровноправносц рускому - як славянскому - язику зоз державним сербско-горватским⁸⁶. Гоч подобна молба послата и РНПД и Духовному столу у Крижевцох, пременки у просвитней политики и пракси нє було.

Руска державна школа у Дюрдьове достала тоту назву 1919. року. Од того року ше администрация у школи водзи по руски, а настава ше тиж виводзи по руски, попри сербско-горватского. Медзитим, од 1921. року Руска державна школа припоєна ґу Державней сербскей основней каждодньовей школи у Дюрдьове, хтора ше тераз вола: Державна основна школа у Дюрдьове. Од теди провадзиме историю дюрдьовского школства през роботу єдней школи. На основи доступних документах мож констатовац же 1939. року у сербским оддзелєню було вєдно 278 школярох хторих учели шлїдуюци учителє: Йованка Катич І а класу, Мирослава Бачкалич І б, Олґа Холич II, Яґица Апич III, Павле Николич штварту класу. У руских оддзелєньох бул 261 школяр, а наставу виводзели шлїдуюци учителє: Вероника Рац -1, Феброния Еперт - II, Максим Давосир І-ІІІ, Юлия Отич - III, Милорад Бачкалич IV класу. Учителє у висшей народней школи були: Василиє Козарски, Франьо Еперт и Теодор Чекич. Истого року у дюрдьовскей школи були уписани вєдно 700 школяре⁸⁷.

Цо ше дотика културно-просвитного живота у Дюрдьове медзи двома войнами, мож повесц же вон нє бул особлїво орґанизовани, гоч нє мож занєдзбац факти же ту и далєй активно робела Читальня младих Руснацох и Читальня младих Сербох, до хторей ше могли учленїц и Руснаци. Сущносц роботи читальньох уж пояшнєна у тим тексту, але треба наглашиц же вони и далєй були орґанизовани на националней основи.

У Дюрдьове исновало шпивацке дружтво з коло 30-40 членми, хторе пестовало церковну и народну музику, а його дириґент бул апатикар Младен Отич. У рамикох дружтва робела и драмска секция.

Од 1919. року активно робел Церковни хор грекокатолїцкей парохиї у Дюрдьове.

Спомедзи других дружтвох и здруженьох ту була секция Кола сербских шестрох, Огньогасне дружтво и Ловарске дружтво, хторе мало коло 40 членох.

Снованє Соколского дружтва у Новим Садзе 1905. року було ище єдно пробованє и нова форма борби процив угорскей власци. Аж од 1914. року Нови Сад постал шедзиско соколскей жупи, а соколски дружтва ше починаю масовно орґанизовац по шицких векших и менших местох у цалей жеми, та и у Войводини. У Дюрдьове Соколске дружтво основане 1930. року. Спочатку ше вежбало у учальнї учителя Павла Николича, познєйше у школским дворе. На основи записнїка зоз схадзки Соколского дружтва дознаваме же за вежбалїще глєдани окремий простор на концу валала (нєшка то фодбалски терен прейґ драги од руского теметова). Дружтво мало свойого старшину - то бул Новак Попич.

Спрам Статистичного препатрунку дружтвох и четох соколскей жупи Нови Сад дня 31. децембра 1934. року88, Соколске дружтво у Дюрдьове мало 1933. року 57 членох, а шлїдуюцого - 53. Медзи німа були 9 вежбаче, 34 нєвежбаче, 9 вежбачки и єдна нєвежбачка. Спрам социялней структури состав бул шлїдуюци: селянох - 10, ремеселнїкох - 6, тарґовцох - 8, учительох - 14, занятих у привреди - 9, приватнїкох - 6. Познати факт же у рамикох соколских дружтвох и четох бул барз активни спортски, културно-просвитни и вообще дружтвени живот. Часто у рамикох соколских дружтвох робели драмски секциї, музични дружтва, хори, тамбурови оркестри итд. У Дюрдьове при Соколским дружтве постояла и активно робела драмска секция и музичне дружтво. Соколи през рок пририхтовали рижни програми и забави. Так маме податок же 1934. року отримана єдна забава, єдна преслава, два театрални и єдна биоскопска представа.

Препатрунок спортскей активносци у Дюрдьове би не бул подполни кед би ше не спомло роботу фодбалского клуба „Бачка - 1923". История того клуба почина 1. юлия 1923. року кед Група ентузиястох, медзи хторима були Милован Илиїн, Паїца Николин, Михайло Лікар, Илия Мушицки, Влада Павлович и други, а на инициятиву теди уж познатого спортиста Яши Бакова, основала ДСК (Дюрдьовски спортски клуб). Тот клуб од снованя бул винїмково монолитни и дисциплиновани, цо ше позитивно одражовало на його роботу. Перше змаганє хторе одбавел було у Мошорину процив домашнього фодбалского клуба. Резултат бул 1:1. За дюрдьовски клуб гол посцигнул Чира Шовлянски. ДСК под тим меном робел до 1936. року, кед достал мено „Бачка". Дюрдьовски спортисти предлужели активносц и после 1945. року, Дюрдьовски спортисти предлужели активносц и после 1945. року, а їх робота барз замеркована и нєшка.

То би бул найкратши препатрунок орґанизованих формох културного и просвитного живота у Дюрдьове. Медзитим, то ище вше час кед ше найвекша часц младежи влєце сходзи на такв. „рогальох", дзе ше млади дружа, франтую и шпиваю. У поєдиних карчмох були орґанизовани танци, як за сербску так и за руску младеж. Познати були такв. „кола", хтори ше отримовали у стред валала каждей нєдзелї вчас пополадню. Вжиме ше валалска младеж сходзела на прадки дзе дзивки вишивали, штрикали итд. а леґинє приповедали и шпивали. Єден зоз способох забави були и бали, хтори ше орґанизовало вжиме. Як цо бул случай и на танцох, так и на бали дзивки не ходзели сами, але вше з нїма були и мацери.

Кед ше спатра вкупна културно-просвитна дїялносц у медзивойновим периодзе, мож заключиц же вона у Дюрдьове була релативно добре розвита, гоч не нательо як у околних шайкашских местох, поведзме Тителу и Жаблю, дзе було и други орґанизовани форми културно-просвитней роботи.