ОСНОВНА  ШКОЛА »ЈОВАН  ЈОВАНОВИЋ ЗМАЈ«  ЂУРЂЕВО

ОСНОВНА ШКОЛА »ЙОВАН ЙОВАНОВИЧ ЗМАЙ« ДЮРДЬОВ

ОБЛЄЧИВО СЕРБОХ И РУСНАЦОХ У ДЮРДЬОВЕ

Способ облєканя у Дюрдьове ше з часом менял у складзе з економским розвойом и вплївом других стредкох, хтори ше змоцньовал так як ше розвивали комуникациї. Облєчиво сербского жительства Дюрдьова ше у старшим чаше не розликовало од облєчива хторе ношели жителє других местох у Шайкашскей. До конца XIX вика шмати шити у домашнєй роботносци, а после того помали ше шири гражданска ношня з фабрично виробених материялох.

Под час Шайкашского батальона гранїчаре мали окремну гранїчарску униформу, а нєвояцке жительство ношело барз єдноставни шмати. За сербске облєчиво характеристични шлїдуюци часци: кошуля, ґачи, брушлїк, панталони, а на глави калап або шубара. У зависносци од маєтносци поєдиних хлопох тоти часци були розличного квалитета. За худобнєйших хлопох ше кошулї и ґачи, як и роботни шмати, шило з домашнього конопового платна и грубшого памуку. Ґачи и кошулї за святочнєйши нагоди шити зоз красшого ценкого памучного платна. Святочни кошулї на першох були вишивани з рошлїнскима мотивами, и то зоз вулом або златком. Одроснути хлопи ношели узши ґачи або широки на осем до дванац „поли", хтори им були до пол лїстох. Узши ґачи упасовали до онучкох и чижмох. Панталони були по костки, шити су зоз платна або чарней чої, а з вонкашнього боку були розрезани до пол лїстох и капчали ше з трома ґомбичками.

Познєйше су ши­ти зоз сомоту. Обовязна часц хлопского облєчива бул лайбик, звичайно чарни або цми белави. Вжиме ношели скоряни першняк, дзекеди украшени зоз цифрами рижних фарбох. До Першей шветовей войни хлопи углавним ношели онучки повязани попод колена, а познєйше вше вецей почали ношиц збивани волняни чарапи своєй роботи. Жимски хлопски шмати були: кожух, ско­ряни панталони, дороц, дуцин и опаклия. Дороц бул кратки капут з билого платна, длуги по колена. У Дюрдьове ше дороц дараз украшовало з чарнима шуйташами. Кожух ше правело зоз баранчецовей або овчей скори, з волну з нукашнього боку. Украшовало ше го з предку з обидвох бокох з рижнороднима апликациями зоз скори з рижнима орнаментами. Конци му були обшити, а зоднука мал „тирше" (ременьчок зоз купчей скорки). Опаклия велька скоряна бунда. Коло шиї була узка и капчала ше на єдну ґомбичку, а долня часц єй була барз широка, часто и до пейц метери. По рубцох є украшована, а у долнєй часци мала по три пантлїки вишити з волночку. Дуцин тиж велька жимска бунда хтора за розлику од опаклиї ма рукави, ґалєр и по єдну кишенку з каждого боку. Вон порядно бул украшовани на исти способ як опаклия, але з тоту розлику же цифри були правени преважно зоз офарбеней скорки а не з волни. На горнєй часци на хрибце дуцин украшовани з двома полукружнима чипками зоз жовтей и червеней скорки. Од обуї хлопи, зависно од материялних можлївосцох и обставинох, ношели бочкори, папучи, цокули, сандали, ципели, а вжиме чижми и древянки⁹⁵.

Женску ношню сербского жительства у Шайкашскей мушиме розпатрац як дзивоцку ношню и ношню одатих женох, з огля­дом же евидентни розлики. Дзивки у святочних нагодох облєкали штрикану кошулю хтора ше волала оплечак. Була длуга нїжей од паса и мала назберани рукави хтори ше звичайно закончовали зоз чипку. Коло шиї бул ширши отвор обрубени зоз чипку, хтори ше зацаговал зоз єдну пантлїку. Прейґ оплечака ше ношело червени або белави брушлїк чийо рубци були обшити зоз златком. Маєтнєйши дзивки ношели коло шиї або на першох два-три шори дукати або „сеферини" и „мали дукати", а худобнєйши дзивки ношели имитацию дукатох, такв. „жовточки". Состойна часц святочней дзивоцкей ношнї була сукня з билу памучну поставу, хтора ше вязала коло паса, а у долнєй часци мала дробну чипку. Под сункю ше ношело подсукнї зоз „шлинґованима" рубцами. Прейґ сукнї ше ношело фартух, ткани з волни, з рижнима утканима цифрами на хторих преовладовала червена фарба. Долня часц фартуха ше закончовала з червенима китайками.

Дзивки на ногох ношели червени або белави папучи зоз сомоту, украшени з вишитима кветнима мотивами. Цо ше дотика каждодньовей дзивоцкей ношнї, вона ше состояла з истих часцох, лем же з єдноставнєйшого материялу и без вельо украсох. Початком XX вика ше почало ношиц сукнї „фарбаруши" з конопового платна, а прейґ нїх „фарбарски фартух" з вибиванима рошлїнскима орнаментами.

Облєчиво одатих женох за роботни дзень ше состояло з оплечака на кратки рукави, хтори часто були вишивани з полним билим вишиваньом. Сукня була назберана у пасу, дзе ше и вязала, а прейґ нєй ше ношело фартух. На ногох ношели чарни сомотово або скоряни папучи. На главу обично вязали хусточку. Женске облєчиво за святочни нагоди ше состояло з длугей широкей сукнї лиловей або белаво-желєней фарби, з двома трома „смугами" у долнєй часци, чарней або даєдней другей цмей фарби. Прейґ сукнї ше ношело фартух з чарного гадвабу обрубени з чарну чипку. Горню часц святочних женских шматох творели блузна зоз сомоту або „чипкох" з узкима рукавами и високо дзвигнутима плєцами. Такой по одаванки жена кладла на главу „златну шапку" хтору би ношела аж док не народзи перше дзецко або док до обисца нє пришла друга нєвеста. Тота „шапка" була вишивана зоз златну нїтку и була барз драга та ю могли мац лем богатши жени. У Дюрдьове коло 1890. року златни шапки мали лем штири жени: Костичова, Отичова, Тештвирова и Мушицка. Скорей як ше поча­ло ношиц златни шапки єден час ше ношело чарни гадвабни хус­точки чий шлєбодни конєц ше спущовал на хрибет у бул украшени зоз златним вишиваньом. Жени ношели златни шапки кед йшли „до кола", же би ше розликовали од дзивкох. Худобнєйши жени на глави ношели венєц або жичали златни шап­ки од тих цо их вецей нє ношели.

Вжиме ношели кожухи, а старіли жени „чурак" зоз чарного сомоту хтори мал поставу з баранчецовей скори. После породзеня жени на глави прейґ заплєцених власох ношели „джеґи", мали шапочки з округлим дном, прейґ хторих вязали блишово хусточки розличних фарбох з ройтами на концох. Старши жени ношели сукні зоз платна, без чипки, чарни фартухи зоз чипку доокола, били оплечак без чипкох и чарни брушлїк без украсох. На глави ношели хусточки цмих фарбох96.

З часом ше и хлопска и женска ношня сербского жительства у Дюрдьове модификовала и вше баржей доставала елементи гражданскей ношнї.

Цо ше дотика хлопских шматох Руснацох, вони углавним бу­ли исти як и при других жительох у Батальону, та и у Дюрдьове. Хлопи ношели широки били кошулї, широки ґачи, а обовязна часц облєчива бул и чарни лайбик. Кошулї спредз були цалком єдноставни, а познєйше вишивани з нїтками розличних фарбох и з розличнима орнаментами. Характеристични бул такволани руски ґалєр, узки и цалком коло шиї. По Першей шветовей войни наставаю одредзени пременки елементох и хлопскей и женскей рускей ношнї. Хлопи вше вецей починаю за святочни нагоди ношиц чарни шмати, хтори баржей здогадовали на гражданску ношню.

При рускей женскей ношнї тиж окреме розпатриме дзивоцке, а окреме облєчиво одатих женох. Дзивки за роботни дзень обично ношели оплєчко и подолок, хтори ше шило з конопного або памучного платна. У старших часох, кед ше Руснаци населєли до Дюрдьова, розлика медзи облєчивом сербских и руских дзивкох, як и медзи каждодньову ношню поодаваних Сербкиньох и Рускиньох була барз мала. З часом ше вона звекшовала. Руски дзивоцки святочни ношнї ше состояли з комплета хтори мал три часци: богато назберану сукню на фалти, блузну и фартух. Таки сукні шити зоз кашмиру або гадвабу, а украшени були углавним з кветнима мотивами. Познєйше руски дзивки починаю ношиц исто так шити сукнї шветлєйших фарбох, найчастейше лилови, жовти, белави и желєни. Тоти сукнї Руснаци волали „паплан". Попод нїх ношели 4-5 богато назберани памучни сукнї хтори мушели буц до­бре викрохмалєни же би стали цо ширше. По Першей шветовей войни, кед настали тоти пременки, руски дзивки ношели на глави такв. баршонь - широку чарну блишову машлю хтора була прикапчана на варґоч скруцени до контї. У тим чаше роботни дзень починаю ношиц цицово сукнї, тиж так на фалти и назберани, а по верху оплєчко. Кед йшли з дому, обовязно вязали цицову хусточку, а гологлави могли ходзиц лем по доме. Уж у медзивойновим периодзе ше починаю ношиц и блишово широки сукнї и блузни.

Цо ше дотика облєчива младих нєвестох, вони ше роботни дзень облєкали як и дзивки, але на глави ношели фитюлу. Вона була з памучного платна и вишита з нїтками рижних фарбох, найчастейше з кветнима мотивами. Фитюли хтори ше ношело за святочнєйши нагоди були богатше украшени з перлочками, бисерами и другима дробнима украсами, хтори з нїтку були пришити за платняну основу. Святочна женска ношня була цалком иста як и дзивоцка, але у старших часох жени, за розлику од дзивкох, ношели такв. кацабайки *- якни з грубого платна або блишу. Вони були розрезани у пасу, а долня часц була назберана. По рубцох и коло рукавох були украшени з гадвабним шуйташом. Одати жени на глави ношели вельки гатласки хусточки. Вони були у єдней фарби, але богато украшени з кветнима мотивами.

Цо ше дотика обуї, дзивки и жени зависно од можлївосцох найчастейше ношели папучи и ципели, а у старших часох штрикани чарапи.

Таки способ облєканя Руснацох у Дюрдьове ше затримал аж до шейдзешатих рокох XX вика, кед ше нагло уводза елементи гражданскей ношнї и од теди вше менши розлики у облєканю Сербох и Руснацох у тим месце.