ОСНОВНА ШКОЛА »ЈОВАН ЈОВАНОВИЋ ЗМАЈ« ЂУРЂЕВО

ОСНОВНА ШКОЛА »ЈОВАН ЈОВАНОВИЋ ЗМАЈ« ЂУРЂЕВО

ОСНОВНА ШКОЛА »ЙОВАН ЙОВАНОВИЧ ЗМАЙ« ДЮРДЬОВ

ОД НАЙСТАРШИХ ЧАСОХ ПО ФОРМОВАНЄ ШАЙКАШСКОГО БАТАЛЬОНА

Прешлосц людского дружтва ше дзелї на праисторию и историю. Од постаня першого чловека по наставанє класного дружтва, писма и формоване держави тирва предисторийни период. Од хвильки кед прешлосц людского дружтва мож провадзиц не лем на основи остаткох материялней култури, але и на основи писаних жридлох, наступа историйни период, хтори тирва од пред шейсц тисячи роки по нєшка.

Кед ше чловек почал занїмац зоз статкарством и землєдїлством, нєшкайша територия Войводини, плодна ровнїна, постала прицагуюца за велї народи. Даєдни з нїх ту будовали свойо стаємни населєня, а велї ту находзели лєм дочасне место пребуваня и жридло еґзистенциї. О їх живоце на тих просторох бешедую велї остатки материялней култури и числени археолоґийни находзенїска на териториї Войводини.

Сиґурно ше зна же на подручу жабельскей општини жили Келти и Дачанє. Познате келтске находзенїско Шайкаш, место недалеко од Дюрдьова. Новши виглєдованя дополнєли археолоґийну мапу з ище двома латенскима находзенїсками: на гранїци хотара Шайкаш-Дюрдьов локалитет „Олория" и локалитет ,Диваде" або „Вукашинова бара", ліво од лєтней драги². Числени находзенїска латенскей култури з конца другого и початку першого вика пред нову еру єст у цалей Бачки, а особлїво на подручу Шайкашскей, цо потвердзує факт же у тим чаше келтске жительство творело основну популацию на тим подручу³.

Початком першого вика нашей ери до Панонскей нїжини предарли нови племена южноиранского походзеня - Сармати. Вони, за розлику од Келтох и Дачанох, хтори ше успишно занїмали зоз землєдїлством, були добри конянїки и статкаре полуномадского типа⁴. З часом, дзекуюци природи того поднєбя и климатичним обставином, вони прилапели живот у стаємнєйших населєньох, та ше почали занїмац и зоз землєдїлством. Затераз нєт археолоґийни находи на подручу Шайкашскей хтори би шведочели о способе живота Сарматох, гоч ше предпоставя же жили на тих просторох, бо насельовали краї медзи Тису и Дунайом. Дацки племена, хтори у тим чаше уж були у Бачки, мушели плациц порцию новим паном. Початком другого вика нашей ери римски цар Траян победзел Дачанох и примушел их припознац римску власц, а на їх териториї основана римска провинция Дакия. Бачка, медзитим, и далєй була под власцу Сарматох. Стредком V вика територию нєшкайшей Бойводини пустошели Гуни, после нїх Ґоти, а концом VI вика ше ту населюю Аваре и Славянє⁵.

У стреднїм вику територия Войводини не була єдна цалосц, а состав жительства ше часто менял. Єдна часц Войводини под час византийского цара Юстинияна (527-565) була дочасно под византийску власцу. Початком VI вика Аваре и Славянє, здружени до союзу, предарли на територию Византиї аж по Царгород, але су там 626. року поражени. Концом VII вика франацки владар Карло Вельки (742-814) знїщел аварску державу у Панониї, а територию своєй держави преширел аж по Фрушку Гору. Концом IX вика до Панонскей нїжини ше населюю Мадяре, хтори уж у X вику тримаю под свою власцу найвекшу часц нєшкайшей Войводини. Мадярска держава у стреднїм вику була подзелєна на жупаниї. Бач бул стредок Бачкей жупаниї, хтора залапяла лем южну часц нєшкайшей Бачки, а сиверна часц творела Бодроґску жупанию зоз шедзиском у Бодроґу, недалеко од нєшкайшого Бачкого Моноштору.

После Косовскей битки 1389. року Турки починаю упадац до Угорскей. Сербски деспот Стефан Лазаревич (1389-1427) и попри того же бул турски вазал припознал верховну власц угорского краля Жиґмунда. Добри одношеня медзи Угорску и Сербску деспотовину предлужени и под час познєйших сербских владарох. По конєчней препасци Сербскей деспотовини на територию Угорскей ше населєло значне число Сербох (1459. p.). Турки по паду Деспотовини предлужели ширене и 1521. року завжали Беоґрад. Нєодлуга завжата и Петроварадинска твердиня, хтору вєдно храбро бранєли Серби и Мадяре. Моцне турске войско хторе предводзел султан Сулейман Велїчезни предлужела поход до Угорскей. Велька битка ше одбула 1526. року при Мохачу, дзе угорске войско дожило поражене. До 1552. року Турки завжали Банат и зоз тим цала Войводина пришла под їх власц. Под час турских походох тоти краї прецерпели страшни руйнованя и з велькей часци були опустошени. Нови знїщованя Войводина прецерпела у Велькей австро-турскей войни од 1683-1699. рок. Понеже Серби з южних крайох Сербиї войовали процив Туркох на боку австрийского войска, при поцагованю австрийского войска ше, у страху од турского вимсценя, поцаговало и вельке число сербского жительства. То була Велька селїдба Сербох под Арсенийом III Чарноєвичом 1690. року. За заслуги здобути у тей войни Серби хтори ше преселєли на територию Габзбурґскей монархиї достали „привилеґиї", зоз якима им гарантована шлєбода вири. Як гранїчаре були ошлєбодзени од даєдних феудалних обовязкох, а мали и досц широку церковно-школску автономию. У спомнутей войни на териториї Войводини були два вельки битки: при Сланкамену 1691. и при Сенти 1697. року. Турки у нїх були поражени. Велька австро-турска война закончена з миром у Сримских Карловцох 1699. року. По тим миру гранїца медзи Австрию и Турску пререзовала Войводину. Бачка припадла Австриї а Банат Турскей. Срим подзелєни по линиї Сланкамен-Морович.

По шлїдуюцей австро-турскей войни, хтора тирвала од 1716-1718. рок, з миром у Пожаревцу цала територия нєшкайшей Войводини припадла Австриї. Аж после идуцей войни, з миром у Беоґрадзе 1739. року, гранїца медзи Австрию и Турску ше стабилизовала на Сави и Дунаю.

Уж после Карловацкого мира на териториї Угорскей знова запровадзена жупанийска управа. Медзитим, пре векши феудални гнобеня жительства, особлїво гевтого хторе сцекло зоз Турскей, даєдни приселєнци ше почали врацац та загрожела опасносц же пригранїчна часц останє без жительства.Теди австрийски Двор формовал Воєну гранїцу спрам Турскей. Основни задаток гранїчарох бул чувац гранїцу од Туркох, войовац на боку Австриї, а у мирним чаше вони нїч не коштали державу. Були директно под власцу Бечкого двора. Пре таки статус мали одвитуюци повласценя у одношеню на друге жительство на териториї Угорскей, хторе було под власцу жупанийох.

Року 1702. формована Посавско-подунайска и Потиско-поморишска воєна гранїца. Кед после Беоґрадского мира 1739. року гранїца стабилизована на Сави и Дунаю, престала потреба за Потиско-поморишску воєну гранїцу. Австрийски двор 1741. року ю почал розформовац, цо спричинєло вельке нєзадовольство гранїчарох, бо ше вони чувствовали спреведзени, позбути шицких потедишнїх привилеґийох. Прето Двор нєодлуга мушел формовац нову воєну гранїцу. З окремним розказом царици Мариї Терезиї з 1763. року у юговосточней часци Бачки, медзи Дунайом и Тису, формовани Шайкашски батальон. У його составе бул, од свойого снованя, и нєшкайши Дюрдьов.

Тот кратки препатрунок историйних збуваньох на териториї нєшкайшей Войводини у ширшим и на териториї Бачки у узшим смислу бул нєобходни же би ше здобуло общи упечаток о тим хтори народи жили на тих просторох скорей як настал валал и хто були панове териториї на хторей направени нєшкайши валал.

По австро-турских войнох територия нєшкайшей Войводини була барз опустошена. Жительство ше преридзело, жем була запарложена, було вельо мочари. З оглядом же австрийскей власци не було у интересу же би тоти краї остали таки пасивни у каждим поглядзе, поднїмала шицко же би ту ожила привредни живот. Перши крочай була колонизация Войводини, хтора систематично запровадзована у XVIII вику. У интересу Бечкого двора було же би до тих крайох населєл цо вецей Нємцох хтори не лем же би порушали привредни живот того подруча, але би источасно були подпорка власци. Ту ше насельовало и мадярске жительство, углавним худобнєйши пасма. Словаци ше ансельовали на вецей заводи аж по XIX вик. Стредком XVIII вика до Войводини ше зоз Закарпат'я населюю и Руснаци. Попри спомнутих народох ту насельовани або ше насельовали у меншим чишлє и Французи, Италиянє, Шпанци, Болгаре, Греки, Албанци, Єрменє, Євреє, Роми и други. До Банату ше од 1718. року населюю и Румуне, а концом XVII вика сиверну часц Бачки населюю Бунєвци и Шокци.

З приходом жительох з других жемох на територию Войводини отамадз пренєшене и продукцийне искуство и досцигнуца у других обласцох живота. Польопривреда унапредзена зоз сучаснєйшим обрабяньом жеми, уведзени нови польодїлски култури. Окончовани мелиорацийни роботи на висушованю мочарней жеми. Розвива ше тарґовина и ремеселство, а зоз тим и вароши.