ОСНОВНА  ШКОЛА »ЈОВАН  ЈОВАНОВИЋ ЗМАЈ«  ЂУРЂЕВО

ОСНОВНА ШКОЛА »ЙОВАН ЙОВАНОВИЧ ЗМАЙ« ДЮРДЬОВ

ПАТРИЯРХАЛНИ (ДОМАШНІ) ЗАДРУҐИ

Основна келия дружтва у Шайкашским батальону була до­машня задруґа. Ю творели два або вецей фамилиї, даскельо ґене-рациї найблїзшого роду, хтори ровноправно участвовали у здобуваню и хаснованю заєднїцкого, задружного маєтку. На чолє такей фамилиї находзел ше домашнї старшина. Попри того же така задруґа була заснована на кревним родзинстве, вона источасно була и економска цалосц. Єй члени з власну продукцию задовольовали найвекшу часц своїх потребох а вона, крем того, своїм членом давала моралну и материялну защиту. Як така, була барз значна за живот гранїчарох. Заш лем, тим задруґом од початку грожели дзелїдби. Же би ше тото онєможлївело, 1787. року принєшени Кантонски реґулатив, хтори одлучно забранює дзелїдбу задруґи, бо ше тримало же лєм отримованьом вельочисленей фамилиї и сама Гранїца може буц досц моцна. Дзелїдби заш лєм було, та 1807. року принєшени закон хтори допущовал можлївосц дзелїдби, але под одредзенима предписанима условиями. Медзи иншим, дзелїдба задруґи ше могла окончиц зоз согласносцу шицких полнолїтних хлопох, односно припознаньом предпоставеней воєней команди же дзелїдба нєобходна. Члени хтори напущовали задруґу доставали нову хижу з твердого материялу, а задруґа заинтересована за дзелїдбу мушела подмириц шицки свойо длуства и други пенєжни обовязки.

Дзелїдби домашніх задруґох були части, а же би ше тот процес голєм дакус спомалшело, року 1825. принєшени окремий розказ з хторим предвидзене же ше знова можу зєдинїц фамилиї, хтори ше оддвоєли од єдней задруґи. И попри того дзелїдби од 1815-1848. рок були части.

У батальонским протоколу з 1848. року ест досц податки о вимаганьох за дзелїдбу задруґох у цалей Шайкашскей, та и у Дюрдьове. Векшина тих вимаганьох одбита, як и мол би Йована Врбашкого и Тимотия Костича зоз Дюрдьова, хтори писали 1818. року з обгрунтованьом же не маю досц хлопох за водзенє домашнїх роботох8. Истого року одобрена дзелїдба задруґи Єфти Коїча, а 1819.року без коментара реґистрована дзелїдба задруґи Михайла Ґайшина зоз Дюрдьова9. Уж 1823. року одобрена дзелїд­ба задруґи Дамяна и Максима Мушицкого зоз Дюрдьова, хтора мала 29 членох, 49 гольти орачей жеми, пажицох и винїци, 8 конї, 8 воли, 9 крави, 135 овци, 13 швинї и шицок польодїлски инвентар. Истого року дзелїдбу глєдала и задруґа Лазара Максимовича и вона була одобрена10. Остатнї познати податки о дзелїдбох задруґох обичних гранїчарох походза зоз 1846-47. року. Патриярхални (домашнї) задруґи мали землєдїлци, тарґовци, ремеселнїки, учителє, священїки и други¹¹.

Спрам одредбох Основного гранїчарского закона зоз 1807. року (параґрафи 86-90) було можлїве же би гранїчарске обисце з меншим числом членох уключело односно адоптовало поєдинцох, та и дали фамилиї з боку, кед же достаню согласносц Команди батальона або своєй реґименти. Таки гранїчаре або фамилиї затримовали свойо презвиска и после уключованя до новей задруґи, але з обовязку же би ше одрекли своїх правох на нашлїдство и маєток у своєй старей задруґи. Адоптовац ше могло гранїчарох, слугох и наднїчарох у Гранїци и поданїкох зоз жупанийох. Перши познати податок о адоптованю походзи з 1815. року, кед Савови Сенаторовови, гранїчарови зоз Чуруґу, допущене прейсц зоз своєй до задруґи ґдовици Тоди Николин зоз Дюрдьова, з можлївосцу же би ше врацел кед не будзе задовольни зоз своїм положеньом у новей задруґи¹². Було, медзитим, досц случаї же Ґенерална команда не допущовала адоптоване. З молби Васи Илича зоз Чуруґу з 1830. року дознаваме же Ґенерална команда не дала согласносц же би вон прешол до обисца ґдовици Панич до Дюрдьова, бо ше трима­ло же би то була утрата за його задруґу. Заш лем, Дворски воєни совит одобрел тото адоптоване, бо ґдовица Панич мала вецей ланци орачей жеми та постояла можлївосц же ше вон зоз ню оженї¹³.

Податки о адоптованю шлїдуюцих рокох досц ридки. Заш лем познати случаї адоптованя до домашніх задруґох: 1839. року мулярски калфа зоз Дюрдьова прешол до задруґи ґдовици Живкович и оженєл ше з єй дзивку; 1840. Матия Лазич прешол до задруґи Дмитра Видича. Зазначени и даскельо случаї адоптованя слугох: слуга Васа Слепац, хтори дзешец роки жил у Дюрдьове, 1819. року адоптовани до задруґи Петра Павлова у Жаблю, а 1825. року слуга Васа Парабучски зоз Дюрдьова адоптовани до задруґи Васи Дюкича з Долнього Ковилю¹⁴.

До гранїчарских задруґох часто адоптовани и поданїки з Провинциялу, особлїво зоз Бачкей жупаниї. їх адоптоване мож провадзиц на основи жридлох од 1815-1826. рок. Перши таки случай вязани праве за Дюрдьов, кед гранїчарови Михаилови Максичови допущене оженїц ше зоз ґдовицу Анастазию Боґданович з Нового Саду¹⁵.

Цо ше дотика самей орґанизациї живота и роботи у до­машніх задруґох, досц дознаваме з постояцих жридлох, а на барз сликовити способ о нїх пише Милош Цветич у своїх здогадованьох на Шайкашску („Србобран, 1897.): „...То було задруґи починаюци од двацец душох та на вецей до пейдзешат, шейдзешат и сто. А здогадуєм ше єдней, хторей зме були кумово, хтора мала коло тристо пред єй вельку дзелїдбу, зоз хторей настали штирипейц менши задруґи и то шицко углядни, добре ушорени и маєтни..." По утаргованю Воєней гранїци у Дюрдьове конституована општинска управа. „...Општина зоз шицкима роботами управяла и зволовала их. Каждей соботи пред вечаром вдерели би бубни або затрубела вояцка труба и вец би вояк обявел поволанку старшином же би ше на нєдзелю на дзевец годзин шицки позберали у општинскей хижи дзе ше им пречита розказ за идуци тидзень и розпорядок роботи. Ніхто не шмел виостац од того розказу крем того цо бул хори. Але, у тим случаю мушел послац заменїка. Вец йшли до церкви на службу. По служби знова пришли пред општинску хижу и там им пречитани розказ, т. є. розпорядок роботи за цали идуци тидзень и того ше кажди мушел тримац и по тим ше ровнац. Час бул точно и практично розпоредзени як за польски и заградкарски роботи, так и за вояцке вежбанє. Нїкому не була допущена самоволя и нєдзбалосц. Шицки дзеци мушели прейсц през школу, а лєпши и маєтнєйши мушели закончиц и нємецку основну школу и нїзшу реалку, хтору вони волали 'математика'..."

О виборе старшинох задруґох Милош Цветич гутори шлїдуюце: „До вибору старшини задруґи власц ше нїґда не мишала; то було виключне право задруґи. Старшину ше виберало або по старосци або по мудросци и подобносци. Власц постредовала лем теди, кед було нєпорозуменя и кед ше иншак не могло окончиц вибор. Пред вибераньом старшини шицки хлопи и жени пооблєкали святочни шмати. Хлопи ше зберали у старшинскей хижи. Ту ше окончовало вибор и вец наставало вешелє..."

Цо ше дотика самей орґанизациї роботи у задруґи, М. Цветич пише: „У задруґи пановал таки шор: ту було по дзешец жени у истих шматох, хтори сами райбали волну, лєн и конопу. Други дзешец жени тиж у истих шматох лем мишели и пекли хлєба; други два жени мишели и пекли „трушнїцу" - покарму за домашнї и югаски пси; вец ґаздинї хтори варя, вец млєкарки. Млади нєвести три роки робя лєгчейши роботи, а дзивки на одай вишиваю. Младши ховаю гадвабну бубу, а гевти хтори лем цо закончели основну школу штрикаю рукавици, ботоши итд. При хлопох ше знало же старши кармя статок, стреднї робя шицки польски роботи, леґинє за женїдбу допатраю конї, а перши за женїдбу гонєл старшински коч до хторого обично були попрагани два конї.

Кед же старшина одлучел єдней нєвести купиц на приклад златну шапку, исту купел и шицким нєвестом гоч кельо их було у обисцу; дукати або дацо инше..."