ОСНОВНА  ШКОЛА »ЈОВАН  ЈОВАНОВИЋ ЗМАЈ«  ЂУРЂЕВО

ОСНОВНА ШКОЛА »ЙОВАН ЙОВАНОВИЧ ЗМАЙ« ДЮРДЬОВ

ПРИВРЕДНИ РОЗВОЙ ДЮРДЬОВА ОД СНОВАНЯ ПО 1914. РОК

По законченю Велькей бечкей войни 1699. року и подписованю Карловацкого мира Бачка вошла до составу Габзбурґскей монархиї. Од теди шицки сущни пременки у политичним живоце Монархиї мали вельки вплів на привредни розвой Бачки. Понеже найвекша часц жительства були селянє, аґрарни одношеня мали окремне значене на тим подручу.

Розвой аґрарно-маєткових одношеньох у Бачки од 1699-1918. рок мож подзелїц на три периоди: 1) од 1669. по осемдзешати роки XVIII вика, за хтори характеристични наставай є, розвой и утвердзованє коморско-спахийскей системи; у тим периодзе шветовни велькомаєтнїки малочислени; 2) од осемдзешатих рокох XVIII вика по револуцию 1848-1849. року, за хтори час характеристична планска колонизация Бачки з насельованьом, насампредз, Нємцох; 3) од револуциї 1848-1849. року по 1918. рок - период утаргованя феудалних одношеньох. За тот период характеристични розпад коморско-спахийскей системи, ширене шветовного маєтку, наставанє маєткох политичних општинох и ширене церковних вельких маєткох⁴⁰.

Цо ше дотика подруча Шайкашского батальона, уж поведзене же шайкаше були шлєбодни власнїки жемових маєткох и як таки були ошлєбодзени од шицких феудалних даваньох. Таки статус затримали аж до розпущованя Батальона 1872. року. Тото цо на одредзени способ означело тот период у аґрарно-маєткових одношеньох Шайкашскей, та и Дюрдьова од 1669. до осемдзешатих рокох XVIII вика були стаємни зраженя пре ритску жем у тим подручу. Понеже територия Шайкашского батальона була огранїчена з риками Тису и Дунайом, на нєй були части вилїви. То були пространи терени часто заляти з воду - рити. Вони були власносц держави, односно єй ерара (державней каси). Гранїчарски општини безплатно хасновали рити за пашу, рубане наду итд. Тото тирвало до другей половки XIX вика, кед наставаю вельки нєпорозуменя медзи општинами и ераром. Таки зраженя зазначени и у Дюрдьове, ище у першей половки XIX вика.

Нєпорозуменя пре ритску жем медзи Дюрдьовом, Жабльом и Мошорином стари як и Дюрдьов. Понеже ше жителє Дюрдьова у велькей мири занїмали зоз статкарством, нєпреривно им були потребни пажици - ритска жем. Прето вимагали нове подзелєнє ритох, а други два општини ше тому процивели. Кед Дюрдьову 1818. року додзелєни 315 гольти мошоринского риту при Тиси, настали нови проблеми, бо статок могол дойсц до тих ритох лем по жеми хтору хасновали Жабельчанє и Мошоринци. Тото спричиньовало части звади и битки, хтори ше на концу закончовали пред судом. Тужби було и зоз жабельского и з дюрдьовского боку. Прето 1825. року формована комисия хтора розпатрела молби Дюрдьовчанох и утвердзела же вони уж у чаше приселєня на подруче Шайкашского батальона 1799-1800. року були очкодовани при додзельованю жеми, бо од обецаних 9 543 гольтох достали 6 923 гольти, же би не були очкодовани постояци околни места. Комисия источасно, у вязи з тужбу Дюрдьовчанох, заключела же тей општини сушедни општини Жабель и Мошорин не допущели хасновац пустару Ново Село и часц риту Велика Ґреда и же їм тоти рити леґално нїґда анї не були додзелєни, гибаль же им Команда Батальона допущела дочасно хасновац рити сушедних валалох. З одлуку комисиї тото право им було вжате. Так пустара Ново Село була врацена Жаблю, а часц риту Велика Ґреда и далєй затримал Мошорин. Цо ше дотика вимаганя Дюрдьовчанох же би ше рити ровномирно подзелєли, комисия констатовала же то нєможлїве прето же валали не єднак далеко од тих ритох. Свой общи суд комисия винесла у шлїдуюцих трох точкох:

1.           сушедни општини маю зрозмирно вецей жеми за пашу як Дюрдьов, але у одношеню на други општини вон не у горшим положеню, бо може викармиц и вецей статку як цо моментално ма, та прето нєт стварней потреби же би ше му давало рит на чкоду старших општинох;

2.           Дюрдьову треба врациц 18,5 гольти риту хтори му однял
Мошорин;

3.           же би Дюрдьовчанє могли дойсц до риту хтори им додзелєни 1818. року, треба им отвориц драгу широку 24 вата на рахунок жабельскей жеми и тоту драгу треба по цалей длужини защициц з високим жемовим насипом же би ше обкеровало зраженя медзи двома општинами пре преход статку⁴¹.

Понеже жабельска општина не сцела пристац же би ше пререзало драгу, зраженя ше предлужели. Команда Батальона од 1830. року на вецей заводи пробовала розришиц тот проблем, але без успиху. Проблеми у вязи з ритску жему медзи Дюрдьовом и Мошорином тиж так стари як и Дюрдьов. Мошоринци на тужби Дюрдьовчанох одвитовали з процивтужбами, чия сущносц була у тим же Дюрдьов спада медзи найбогатши општини у Шайкашскей, же ма найлєпши пажици и велї други вигодносци и же ше цалком нєосновано поносує же не ма досц ритскей жеми. Так трицетих рокох XIX вика водзена нєпреривна борба медзи општинами Дюрдьов, Жабель, Мошорин и Сентивань коло додзельованя ри­тох. Питане ритскей жеми останє отворене аж по 1941. рок.

Уж поведзене же ритска жем на териториї Шайкашскей була власносц ерара, а вон тоту жем давал гранїчарским општином под аренду по барз нїзкей цени. Пре части зраженя медзи општинами у другей половки XIX вика цар 1867. року одлучел уступиц рити гранїчаром Шайкашского батальона под одредзенима условиями.

Вони були обовязни направиц огради и насипи и висушиц рити, а ерару плациц за одкуп 20 форинти од гольта и то през дзешец ро­ки по два форинти рочно42.

Шайкашски општини прилапели тоти условия за доставане ритох и посцигли спорозуменє коло дзелєня финансийних обовязкох. З оглядом на тото же рити требало подзелїц медзи општинами на основи числа душох у нїх, уж 1867. року окончени попис жительства у шайкашских општинох, зоз хторим облапени не лем гранїчаре, але и тарґовци и ремеселнїки. Подзелєнє ритскей жеми спрам того попису окончене на шлїдуюци способ:

Зраженя було и медзи шайкашами и општинами. Перши вибухли ище 1872. року кед ше вилял Дунай и залял рити. Кед ше вода поцагла, зражели ше шайкашски општини и шайкаше, скорейши власнїки ритскей жеми. Општини сцели видавац тоту жем под аренду же би ше цо скорей надополнєло материялни чкоди од вилїву. Прето ше 1875. року побунєли шайкаше у Дюрдьове, але їх бунт швидко загашела чета регуларного войска. Зраженя коло ритскей жеми тирвали аж до 1941. року. Єст вельо жридла хтори потвердзую тот факт и на основи хторих мож у континуитету провадзиц проблем ритскей жеми у цалей Шайкашскей, та и у

провадзиц проблем ритскей жеми у цалей Шайкашскей, та и у Дюрдьове **.

Яке було економске положене селянох у Бачки найлєпше указує шлїдуюца табела, хтора ше одноши на сербских селянох у Дюрдьове и даєдних других местох Шайкашскей:

   Место                    Велькосц хотара            Велькосц сербских маеткох у хотаре

1.  Горнї Ковиль            12 001 кг.                                           9 840 кг.

2.  Долнї Ковиль             7 557 кг.                                           6 640 кг.

3.  Дюрдьов                   11 920 кг.                                          8 940 кг.

4.  Жабель                     21711 кг.                                         14 116 кг.

5.  Кать                         12 961 кг.                                           9 840 кг.

6.  Мошорин                  11 824 кг.                                         10 405 кг.

7.  Надаль                      7 997 кг.                                            6 237 кг.

8.  Тител                        11924 кг.                                           3 884 кг.

9.  Чуруґ                       22 900 кг.                                          20 818 кг.
10. Шайкаш                   6 713 кг.                                             4 363 кг.

Така ситуация у поглядзе аґрарно-маєткових одношеньох у Бачки, та и у Дюрдьове, тирвала аж до Першей шветовей войни.

Цо ше дотика руского жительства у Дюрдьове, воно мало лем дробни маєтки. Зазначене, медзитим, же єден Руснак 1890. року мал сто, а други 120 кг. обрабяцей жеми46. У тим чаше велї Руснаци були наднїчаре. Спрам податкох мадярскей урядовей ста­тистики лем у Дюрдьове од 1890-1918. рок було 28 наднїчарох Руснацох до 16 рокох старосци и 465 наднїчарох старших од 16 рокох. Стредня наднїца за дзеци виношела 0,66 К(оруни), за хлопох 1,73 К а за жени 1,11 К47.

Цо ше дотика инших податкох вязаних за аграрно-маєткови одношеня Руснацох у Дюрдьове, їх занїманя и способ на хтори ше знаходзели у новим стредку, о тим нєт досц писани шлїди. Прето не мож виродостойно описац способ живота тих Руснацох хтори жили на тим подручу, конкретно у Дюрдьове, од початку XIX вика до 1918. року. Досц податки о тим даваю народни приповеданя, хтори преношени з колена на колено, але вони не жридло на основи хторого мож сиґурно заключовац. Єдно заш лем очиглядне и нєспорне: у шицких местох дзе ше насельовали Руснаци жили худобно, часто були слугове и над­нїчаре. И гевти хтори мали жеми, найчастейше нєвельки поверхносци, лєдво могли обезпечиц власну еґзистенцию. Нови момент у привредним живоце Руснацох у Бачки, та и у Дюрдьове, настане аж од 1918. року, по Першей шветовей войни.