ОСНОВНА  ШКОЛА »ЈОВАН  ЈОВАНОВИЋ ЗМАЈ«  ЂУРЂЕВО

ОСНОВНА ШКОЛА »ЙОВАН ЙОВАНОВИЧ ЗМАЙ« ДЮРДЬОВ

РУСКА ШКОЛА У ДЮРДЬОВЕ

Руска школа у Дюрдьове почала робиц 1880. року. Школа ше находзела на углє нєшкайших улїцох Маршала Тита и Влади Ерделя. То спредз була обична валалска набивана хижа у хторей звалєни мур медзи двома хижами и так достата учальня, а у заднєй хижи бул учительов квартель. Облаки були мали, же би вжиме не було жимно. Понеже руски приселєнци до Дюрдьова були худобни, вони нє могли витримовац правого учителя та тоту функцию спочатку окончовали сами селянє, дакус бистрейши и писменши, а найчастейше дзияци. Перши таки учитель бул Дюра Кираль, после нього Янко Ґубаш. Плаца тих учительох за наставу и дзиякованє була реґулована з одлуками Церковного одбору, а доставали ю часточно у пенєжу, часточно у натури (жито, кромплї итд.). Квалитет настави бул слабши: нє одвивала ше по даякей програми, але ше учело читац на церковним язику, дакус основни математични операциї, церковне шпиванє итд. Учело ше и катакиз; тоти годзини раз до тижня тримал паноцец.

Робота двох спомнутих учительох нє тирвала длуго. Нєодлуга селянє видзели же вони нєдосц образовани за таку одвичательну роботу и же ю нє можу окончовац професийно. Прето медзи Руснацами вше баржей дозревала идея о снованю правей школи з оспособеним учительом. З другого боку, число руского жительства у Дюрдьове ше стаємно звекшовало, а зоз тим и число дзецох за школу. О тим шведочи и податок же 1883. року у Дюрдьове було 400 Руснацох. Пре шицко тото 1883. року вибрана єдна делеґация хтора достала задаток пойсц до Зомбора глєдац од жупанийского школского инспектора допущене за снованє рускей школи у Дюрдьове. У тей делеґациї були: Янко Мудри, Янко Будински, Андри Рамач, Михал Киш и Дюра Рамач. Закладанє тей делеґациї принесло плод уж идуцого, 1884. року. Теди подписани контракт по хторим основана руска державна школа. Перши учитель у нєй бул Антоний Терек.

У тим чаше школа мала 70 школярох у штирох класох. Старши Дюрдьовчанє паметаю же учитель Терек любел попиц и прето нєодлуга мушел зохабиц учительске место. Дзешка у тим чаше, 1884. и 1885. року, грекокатолїцкей церковней општини ше удало з велькима финансийнима усиловносцами направиц нову школу, а стара остала за квартель учительови.

Перша руска школа и Дюрдьове од 1880-1884. рок була конфесионална, настава ше отримовала по руски. Од 1884. року, кед основана державна руска школа, настава ше одвивала на держав­ним, мадярским язику. По одходзе Антония Терека, за учителя 1885. року приходзи Янко Левдар з Ужгороду, хтору окончовал тоту роботу осем роки. По здогадованю старших Руснацох зоз Дюрдьова, вон ше не тельо закладал за наставу, але ше баржей уключовал до политичних збуваньох у валалє.

У медзичаше число Руснацох у Дюрдьове поставало вше векше. Спрам попису зоз 1890. року ту було 777, а 1892. року - 800 Руснацох. Теди у валалє було коло сто руски дзеци школского возросту та прето треба було отвориц ище єдно оддзелєнє. До школи приходзи нови учитель, Александер Кот. У децембре 1892. року у Дюрдьове основана грекокатолїцка парохия, а у януаре идуцого року приходзи и перши парох - Андри Лабош младши. Уж 1894. року у Дюрдьове було 930 Руснацох, медзи нїма 141 школяр. Того року до школи приходзи учитель Емил Шестай. Мож повесц же аж од приходу учителя А. Кота и снованя грекока­толїцкей парохиї у валалє почина квалитетнєйши и интензивнєйши розвой рускей школи. Дзеци подзелєни до двох учальньох и формовани штири класи. З оглядом на звекшане число школярох, зявел ше и проблем змесценя школи. Теди вжата под кирию хижа Михайла Гаргая и у нєй оспособена ище єдна учальня за 50 або 60 школярох. Там наставу отримовал Емил Шестай за НІ и IV класу. Учитель Александер Кот тримал наставу за коло сто школярох І и II класи. За учителя Кота вязани красни здогадованя старших Дюрдьовчанох. Запаметани є як добри воспитач и чловек хтори вельо зробел за валал.

До 1895. року до державней рускей школи у Дюрдьове вєдно з рускима ходзели и мадярски дзеци, а теди Мадяре достали свою самостойну школу. Число руских дзецох ше и далей звекшовало и 1899. року уж було 200 школярох. Двоме учителє вецей не могли отримовац наставу. Теди до школи прияти и треци учитель, Дєрдь Сас. Учителє були подзелєни по класох на шлїдуюци способ: учитель Сас тримал наставу у І класи, Кот у II и III, а Шестай и IV, V и VI класи. И далєй було проблеми дзе змесциц тельо дзеци, та до учальнї претворени и хлїв у Гаргайовей хижи. Школа була у Гаргайовей хижи аж до 1921. року.

Учитель Емил Шестай зохабел у розвою рускей школи у Дюрдьове красни резултати. Медзитим, вон пре хороту 1902. року зохабя место учителя. Перше го заменєл Ференц Брана, але барз кратко, а на його место приходзи Петро Михальовски. Учитель Дєрдь Сас одходзи 1905. року и на його место приходзи Ґабор Мирошаї. Истого року бул премесцени и Петро Михальовски, а на його место пришол Евґений Иванчо. Место нього 1907. року при­ходзи Ласло Дєрдєи, а место Ґабора Мирошая перше пришла Евґения Моґа, а потим Виктория Финта. У рускей школи у Дюрдьове 1909. року були 274 школяре, а у ґаздовскей або нєдзельней (повторительней, як ю ище волали) були уписани 97 школяре. У школи теди робели тройо учителє: Виктория Финта, Ласло Дєрдєи и Александер Кот. Того року школа меня назву и вола ше Державна основна народна школа у Дюрдьове. Одходзи зоз нєй А. Кот, а на його место приходзи Михайло Лїкар. Вон бул источасно и дзияк у грекокатолїцкей церкви. Єден час бул и уп­равитель школи. У школи у Дюрдьове службовая аж по пензию, медзи двома войнами. Бул добри учитель и педаґоґ и мал вельки угляд у валалє. И його двойо дзеци були просвитни роботнїки.

Року 1910. у рускей школи було 230 школярох у шейсц класох. Теди у нєй попри спомнутого учителя Лїкара робели учитель­ки Аранка Ґлиґорни Силадї и Феброния Ґубаш и учитель Ласло Дєрдєи. Виронауку тримал священїк Максимилиян Хранилович. Учителька Феброния Ґубаш ше познєйше одала за Франю Еперта, Нємца зоз Апатину, хтори пришол за учителя до Дюрдьова 1911. року. По думаню велїх старих валалчанох вон бул єден з найлєпших учительох у рускей школи и остал у барз крас­ним паметаню у Дюрдьове. Штреляли го Нємци под час войни прето же бранєл жительох од окупаторох. Єден час бул и упра­витель школи, а як винїмкови чловек и педаґоґ укладал шицки свойо способносци и фаховосц же би школу подзвигнул на найвисши можлїви уровень за тедишнї обставини. За Франю

Еперта треба повесц же попри педаґоґийней роботи у школи бул активни и у културним живоце валала: основал руску читальню и шпоровну задруґу, хтора робела до 1946. року.

Од 1914. року у рускей школи у Дюрдьове робя учительки Ирина и Юлия Будински, родом зоз Коцура. Того року першу кла­су учел Михайло Лікар, другу Ирина Будински, трецу Юлия Будински, штварту Феброния Ґубаш-Еперт, а пияту и шесту Франьо Еперт. Виронауку тримал священїк Дюра Биндас. Того року почала вибудов новей рускей школи. Вибудов прервана под час Першей шветовей войни. По войни є предлужена и 1923. року школа святочно отворена.

Настава у рускей школи ше до 1919. отримовала на мадярским язику, а лем виронаука по руски. Пред Першу шветову войну, кед у школи робели преважно учителє-Руснаци, настава попри мадярского виводзена и по руски - на хторим давани додаткови пояшнєня або обгрунтованя наставних темох.

Кед бешеда о рускей школи, треба спомнуц и роботу нєдзельней школи. Настава у нєй ше одвивала углавним внєдзелю або штварток и то: штварток од 14-16 годзин, а внєдзелю од 8-10, а потим дзеци зоз учительом йшли до церкви. На так орґанизовану наставу ходзели школяре од дванац до петнац рокох, кед закончели порядну, т.є. каждодньову основну школу. До нєдзельней школи ходзели и хлапци и дзивчата. Наставна програма була присподобена ґу потребом селянских ґаздовствох. З математики ше робело практични задатки: раховане поверхносци, каматни и други рахунки нєобходни людзом у каждодньовим живоце. Дзивчата ше рихтали за практични роботи у обисцу и учели ручни роботи. И зоз сербского язика ше учело практични ствари: писац писма, дописи, молби, жалби. Ту були и рижни практични совити з ґаздовства, економиї и совити за польопривреднїкох. Школяре не доставали нїяки свидоцтва о законченю тей школи.

Спочатку мадярски дзеци ходзели до школи вєдно з рускима. Медзитим, од 1895. року, з помоцу римокатолїцкей Калочскей архиепископиї, Мадяре у Дюрдьове достали свою, мадярску школу, хтора робела вироятно до 1921. року. Будинок тей школи бул на месце нєшкайшей древари „Дюрдєвчанка" (Ул. Този Марковича). Мадярска школа вироятно не отворена случайно: тих рокох ше число Мадярох у Дюрдьове звекшовало и 1900. року их було 332 души.

У културно-просвитним и национално-политичним живоце шайкашского жительства вельке значене мали читальнї, касина, библиотеки и рижни дружтва. Читальнї и шпивацки дружтва мали задаток змоцньовац националну свидомосц и зоз ширеньом просвити и култури бориц ше процив однародзованя. У чи­тальньох ше отримовали бешеди на хторих ше декламовало стихи, шпивало и грало национални и други шпиванки. Дзекеди у рамикох читальньох пририхтовани и театрални фалати. Читальнї були места дзе людзе читали сербски, мадярски и нємецки новини, розпатрали политични и други актуални питаня. З єдним словом, вони були центри културно-просвитного живота як у векших местох, так и у малих валалских стредкох. Таки читальнї було досц и на подручу Шайкашскей. За нас интересантни податок же у Дюрдьове по Першу шветову войну исновала такв. „Руска чи­тальня", основана 1900. року. Тоту читальню основал священїк Андри Лабош вєдно з учительом Александром Котом. Вони двоме у нєй отримали велї преподаваня и так прошвицовали народ. Спомина ше же Руснаци дзечнє ходзели до читальнї и же були дисциплиновани „як дзеци у школи". Вироятно прето єй робота мала вельки успих54. Од 1913. року у Дюрдьове постої Општинске привредне дружтво, хторе припадало виключно Руснацом я. Цо ше дотика сербскей читальнї у Дюрдьове, нєт податки о тим же вона робела пред Першу шветову войну.